رَم گدون: چرا افزایش قیمت رم و کمبود حافظه در بازار جهانی زندگی دیجیتال ما را تهدید می نماید؟
به گزارش دروازه پرشیا، تصور کنید در انتظار معرفی گوشی نو یا کنسول بازی مورد علاقه خود هستید اما ناگهان با برچسب قیمتی روبه رو می شوید که هیچ تناسبی با بودجه شما ندارد. این یک کابوس دور از فکر نیست بلکه واقعیت تلخی است که به علت افزایش قیمت رم و کمبود حافظه در بازار جهانی در حال وقوع است.
شاید پیش خود فکر نموده باشید که چون شخصاً قطعات کامپیوتر یا ماژول های حافظه نمی خرید، از این موج گرانی در امان هستید؛ اما حقیقت این است که مشگل کمبود رم، کیف پول شما را دیر یا زود خالی خواخد کرد.
از گوشی هوشمندی که در جیب دارید تا مودم های اینترنتی و حتی تجهیزات بیمارستانی، همگی تحت تأثیر این بحران قرار گرفته اند. شرکت های بزرگ فناوری به علت اشتهای سیری ناپذیر هوش مصنوعی (Artificial Intelligence)، فراوریات خود را به سمت سرورها سوق داده اند و بازار مصرف نماینده عمومی را تشنه نگه داشته اند. این شرایط که بعضی آن را رَم گدون (RAMageddon) می نامند، به این زودی ها دست از سر ما بر نخواهد داشت.
بحران رم در دنیای گوشی های هوشمند
تحلیلگران مؤسسات معتبری نظیر آی دی سی (IDC) و کانترپوینت (Counterpoint) بر این باورند که سال گذشته یکی از درخشان ترین دوره ها برای فروش موبایل بود، اما حالا افزایش قیمت رم و کمبود حافظه در بازار دنیای ورق را کاملاً برگردانده است. قیمت ها بالا خواهد رفت و تنوع محصولات در بازار به شدت کاهش می یابد. شرکت کوالکام (Qualcomm) که بزرگ ترین سازنده تراشه های موبایل در دنیا است، هشدار داده که فراورینمایندگان گوشی، تعداد دستگاه های کمتری فراوری خواهند کرد و همان تعداد محدود نیز با قیمت بسیار بالاتری عرضه می شوند. کریستیانو آمون، مدیرعامل این شرکت، صراحتاً اعلام نموده است که افت فروش در بخش موبایل، صد در صد ناشی از بحران حافظه است.
او در گزارش مالی اخیر خود ابراز تأسف کرد که تمام بخش های صنعت تحت تأثیر این کمبود قرار گرفته اند. فراورینمایندگان اصلی تجهیزات (OEMs) ناچارند تمرکز خود را تنها بر روی گوشی های گران قیمت و پرچم دار (Premium) بگذارند تا سودآوری خود را حفظ نمایند. این یعنی اگر شما عادت به خرید گوشی های میان رده 500 دلاری داشتید، ممکن است به زودی مجبور شوید برای همان سطح از امکانات، 600 دلار یا بیشتر هزینه کنید. حتی در گوشی های پرچم دار نیز خبری از ارتقای سخت افزاری نخواهد بود و ممکن است شرکت ها به جای افزایش حافظه، به همان مقدار قبلی بسنده نمایند تا قیمت نهایی بیش از این منفجر نشود.
اپل و فشار بی سابقه بر زنجیره تأمین
حتی غولی مانند اپل که همواره با قدرت چانه زنی بالای خود تأمین نمایندگان را تحت فشار می گذاشت، اکنون در برابر غول های هوش مصنوعی مستأصل شده است. گزارش های منتشر شده نشان می دهد که شرکت های فعال در حوزه هوش مصنوعی چک های سفیدامضایی برای خرید تمام ظرفیت فراوری حافظه می کشند و این موضوع اپل را مجبور نموده است برای حفظ حاشیه سود خود، قیمت آیفون ها را افزایش دهد. تیم کوک، مدیرعامل اپل، اعلام نموده است که گزینه های مختلفی را برای مقابله با این بحران آنالیز می نماید. منابع صنعتی مدعی هستند که اپل ممکن است در قراردادهای تازه خود با سامسونگ و اس کی هاینیکس (SK Hynix)، تا 80 یا حتی 100 درصد هزینه بیشتری برای تأمین حافظه بپردازد که این هزینه در نهایت از جیب خریدار نهایی پرداخت خواهد شد.
سرنوشت تلخ کنسول های بازی و دستگاه های دستی
دوران کنسول های مقرون به صرفه قیمت که شرکت ها آن ها را با ضرر می فروختند تا از فروش بازی سود نمایند، به انتها رسیده است. افزایش قیمت رم و کمبود حافظه در بازار دنیای باعث شده است که قیمت نینتندو سوییچ 2 قبل از عرضه افزایش یابد و زمزمه هایی مبنی بر تأخیر در عرضه پلی ستیشن 6 تا سال 2028 یا حتی 2029 به گوش برسد. شرکت ولو (Valve) نیز که با عرضه استیم دک (Steam Deck) با قیمت رقابتی غوغا به پا نموده بود، حالا مجبور به توقف فراوری مدل های مقرون به صرفه قیمت و افزایش قیمت مدل های تازه شده است. دستگاه های دستی دیگری مانند لنوو لیجن گو (Lenovo Legion Go) نیز با پدیده عجیبی به نام کوچک سازی تورمی (Shrinkflation) روبرو شده اند؛ یعنی یا قیمت آن ها بالاتر می رود و یا با همان قیمت قبلی، قدرت پردازش و حافظه کمتری به مشتری ارائه می دهند.
بازار لپ تاپ؛ اولین قربانی بی دفاع
رایانه های شخصی به طور معمول به حافظه رم بسیار بیشتری نسبت به گوشی های موبایل احتیاج دارند و همین موضوع باعث شده است که فراورینمایندگان لپ تاپ سریع تر از سایرین ضربه بخورند. برخلاف سازندگان موبایل، شرکت های کامپیوتری عادت به انبار کردن طولانی مدت قطعات ندارند. علاوه بر این، قیمت حافظه های اس اس دی (SSDs) نیز که برای ذخیره سازی اطلاعات حیاتی هستند، تنها در یک فصل 90 درصد افزایش یافته است.
به همین علت، تقریباً تمام برندهای بزرگ از جمله لنوو (Lenovo)، دل (Dell)، اچ پی (HP)، ایسوس (Asus) و ایسر (Acer) در حال برنامه ریزی برای افزایش قیمت 10 تا 30 درصدی محصولات خود هستند. گزارش ها حاکی از آن است که بسیاری از این شرکت ها در حال بازنگری در نقشه راه (Roadmap) محصولات خود برای سال های آینده می باشند تا بتوانند با هزینه های کمرشکن فراوری مقابله نمایند. مؤسسه آی دی سی پیش بینی می نماید که کل بازار رایانه های شخصی به علت این بحران با افت شدیدی روبرو شود. شرکت ماژولار فریم ورک (Framework) نیز اعلام نموده که هزینه هر گیگابایت حافظه برای آن ها از 10 دلار به 16 دلار رسیده است و ناچارند این هزینه اضافی را مستقیم به خریدار منتقل نمایند. حتی لنوو که بزرگ ترین فراورینماینده پی سی در دنیا است، با وجود ذخیره سازی مقداری رم از قبل، باز هم با افزایش 50 درصدی هزینه های تأمین قطعه رو به رو شده است.
چه زمانی این کابوس به انتها می رسد؟
پاسخ به این سؤال متأسفانه خوش بینانه نیست. مدیرعامل اینتل (Intel) به صراحت اعلام نموده است که دست کم تا دو سال آینده هیچ گشایشی در این شرایط حاصل نخواهد شد. شرکت میکرون (Micron) که یکی از سه غول اصلی فراوری حافظه در دنیا است، هشدار داده که کارخانه های تازه آن ها تا اواسط سال آینده میلادی افتتاح نخواهند شد و خروجی واقعی فراوری آن ها برای رسیدن به دست مشتری، زمان بسیار بیشتری احتیاج دارد.
در حال حاضر سه شرکت میکرون، اس کی هاینیکس و سامسونگ که کنترل 95 درصد از عرضه دنیای دی رَم (DRAM) را در اختیار دارند، اگرچه سود کلانی از این شرایط می برند، اما برای افزایش فراوری عجله ای ندارند. آن ها ساخت کارخانه های تازه را با احتیاط و به کُندی پیش می برند؛ چرا که ترس از فراوری بیش از حد و سقوط ناگهانی قیمت ها در آینده (مشابه آنچه در سال های گذشته تجربه کردند) مانع از ریسک پذیری آن ها می شود. در این میان، غول های فناوری ترجیح می دهند تمام ظرفیت موجود خود را به سمت هوش مصنوعی سوق دهند که سودآوری بسیار بالاتری دارد. تا زمانی که عرضه به ثبات نرسد، فراورینمایندگان به نفع خود عمل می نمایند و هزینه های این افزایش قیمت رم و کمبود حافظه در بازار دنیای مستقیماً بر دوش مصرف نماینده نهایی خواهد بود.
خلاصه
بحران دنیای حافظه که به علت تقاضای شدید صنعت هوش مصنوعی به وجود آمده، بازار تمامی دستگاه های دیجیتال را تحت تأثیر قرار داده است. افزایش قیمت رم و کمبود حافظه در بازار دنیای نه تنها باعث گران شدن گوشی های هوشمند میان رده و پرچم دار شده، بلکه عرضه کنسول های بازی نسل بعد را به تأخیر انداخته و قیمت لپ تاپ ها را تا 30 درصد بالا برده است. با توجه به زمان بر بودن ساخت کارخانه های تازه به وسیله سامسونگ و میکرون، پیش بینی می شود این بحران و فشارهای قیمتی ناشی از آن تا دو سال آینده ادامه داشته باشد.
پرسش های متداول (FAQ)
1. چرا قیمت رم در بازار دنیای ناگهان تا این حد افزایش یافته است؟
علت اصلی این اتفاق، هجوم شرکت های بزرگ برای توسعه هوش مصنوعی است. تراشه های هوش مصنوعی به مقادیر عظیمی از حافظه رم احتیاج دارند و فراورینمایندگان، ظرفیت خود را از بازار محصولات مصرفی (مانند موبایل و لپ تاپ) به سمت این حوزه پرسودتر تغییر داده اند.
2. آیا افزایش قیمت رم بر قیمت گوشی های مقرون به صرفه قیمت هم تأثیر می گذارد؟
بله، اتفاقاً تأثیر بر گوشی های مقرون به صرفه قیمت شدیدتر است. چون حاشیه سود این دستگاه ها کم است، فراورینمایندگان کوچک ترین افزایش هزینه را بلافاصله روی قیمت نهایی محصول اعمال می نمایند تا متضرر نشوند.
3. چه زمانی قیمت لپ تاپ و قطعات کامپیوتر به حالت عادی برمی شود؟
طبق پیش بینی مدیران ارشد شرکت هایی مانند اینتل و میکرون، تا انتها سال 2027 یا ابتدای 2028 نباید منتظر کاهش جدی قیمت ها یا برطرف کامل کمبودها بود.
4. آیا اپل هم تحت تأثیر این بحران قرار گرفته است؟
بله، علی رغم قدرت بالای اپل در زنجیره تأمین، گزارش ها نشان می دهند که این شرکت برای تأمین حافظه آیفون های تازه مجبور به پرداخت هزینه هایی تا دو برابر قبل شده است که احتمالاً منجر به گران تر شدن آیفون های بعدی خواهد شد.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران